Ponidzie | 17 niezwykłych miejsc i atrakcji regionu

Ponidzie to jedno z tych miejsc w Polsce, które potrafi oczarować spokojem, przestrzenią i naturalnym pięknem. Ten falujący krajobraz z kolorowymi „dywanami” pól często nazywany jest polską Toskanią. To raj dla fotografów i turystów. Ten położony w województwie świętokrzyskim region to winnice, uzdrowiska, wapienne wzgórza oraz leniwie płynąca Nida, która tworzy niezwykle fotogeniczne zakola. Ponidzie zachwyca również bogatą historią i zabytkami. Jeśli szukasz pomysłu na weekendowy lub wakacyjny wyjazd blisko natury — Ponidzie będzie strzałem w dziesiątkę. W tym wpisie pokażemy Ci 17 niezwykłych miejsc i atrakcji Ponidzia, dzięki którym odkryjesz jego najbardziej magiczne zakątki. Sprawdź, co warto zobaczyć na Ponidziu i zaplanuj swoją kolejną podróż po mniej znanej, ale wyjątkowo urokliwej części Polski. To idealny kierunek na spokojny odpoczynek z dala od turystycznego zgiełku, bo Ponidzie to wciąż mało odkryta perła województwa świętokrzyskiego, która z każdym kilometrem zachwyca coraz bardziej…

Chęciny

Chęciny to jedno z najważniejszych historycznych miast w województwie świętokrzyskim, położone w sąsiedztwie Kielc, u progu Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego i Geoparku Świętokrzyskiego UNESCO. Najsłynniejszym i najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem miasta są ruiny Zamku Królewskiego, górującego majestatycznie nad miejscowością i okolicznymi wzgórzami. Zamek, datowany na przełom XIII/XIV w., przez setki lat pełnił rolę rezydencji królewskiej, warowni obronnej, skarbca oraz strategicznego punktu zjazdów rycerstwa i duchowieństwa. Na jego kartach zapisały się liczne wydarzenia – od wizyt polskich władców, przez dramatyczne oblężenia, po funkcję więzienia dla jeńców krzyżackich. Do dziś spacer po zamkowych murach pozwala wyobrazić sobie potęgę dawnej warowni, a rozciągający się wież zamkowych widok obejmuje panoramę Ponidzia i pobliskie Góry Świętokrzyskie.

Oprócz zamku warto odwiedzić inne zabytki miasta: gotycki kościół św. Bartłomieja, zespół klasztorny Klarysek, kamienicę „Niemczówka” z XVII w., dawną synagogę oraz cmentarz żydowski – najstarszy w regionie. Miasteczko obfituje w klimatyczne zaułki i oryginalnie zachowaną zabudowę, kamienne brukowane uliczki oraz liczne restauracje i kawiarenki w historycznych wnętrzach. Dodatkową atrakcją regionu jest słynna Jaskinia Raj – jeden z najważniejszych rezerwatów przyrody nieożywionej w Polsce.

Chęciny to miasto o niezwykle bogatej tradycji turystycznej i sportowej – mnóstwo tu tras pieszych, rowerowych, tematycznych szlaków prowadzących do pobliskich lasów czy rezerwatów. Dzięki rozbudowanej infrastrukturze (m.in. wypożyczalnia rowerów, korty tenisowe czy boiska sportowe) każdy znajdzie coś dla siebie. Warto też wziąć udział w nocnych zwiedzaniach zamku lub tematycznych wydarzeniach kulturalnych organizowanych pod hasłem „Chęciny w blasku księżyca”, gdzie historia łączy się z teatrem ognia, koncertami i legendą Białej Damy zamku.

Aktualne godziny otwarcia Zamku Królewskiego w Chęcinach i ceny biletów sprawdzisz na stronie zamku.

Grodzisko Stradów

Grodzisko w Stradowie to jeden z najważniejszych zabytków archeologicznych Ponidzia – największe grodzisko wczesnośredniowieczne w Polsce, rozciągające się na imponującej powierzchni 25 ha. Leży malowniczo pośród falujących pól i łagodnych wzgórz, kilkaset metrów od wsi Stradów. To miejsce o charakterze obronnym istniało już w VIII w. – archeolodzy odnaleźli tu trzy duże podgrodzia oraz właściwe grodzisko (Zamczysko). Potężne wały – do 12 m wysokości i 20 m szerokości, przez stulecia służyły jako schronienie dla licznych mieszkańców regionu, w czasie zagrożeń chroniło się tu nawet kilka tysięcy osób.

Przez lata grodzisko pozostawało tajemnicą okolicznych mieszkańców, aż badania archeologiczne odsłoniły jego wyjątkową rolę: było centrum plemienia Wiślan i ważnym ośrodkiem wczesnopiastowskim, prawdopodobnie rywalizującym z Wiślicą. Dziś to teren idealny do spacerów – wytyczono tu alejki, powstały kładki, punkty widokowe, zadaszone wiaty i parking. Ze szczytu grodziska roztacza się spektakularny widok na Ponidzie, szczególnie wiosną, gdy kwitnie rzepak, a pola tworzą kolorowe „dywany”.

Obok grodziska stoi zabytkowy, drewniany kościół św. Bartłomieja, liczący ponad 360 lat – w jego wnętrzu kryje się obraz Matki Bożej Stradowskiej w srebrnej sukience, kamienna chrzcielnica i relikwiarz św. Stanisława. Znajdująca się obok kościoła stara dzwonnica podkreśla historyczny klimat miejsca. Grodzisko Stradów to jedna z najciekawszych atrakcji regionu – doskonała dla wszystkich, którzy zwiedzając chcą połączyć przyrodę, historię i piękno krajobrazu Ponidzia.

O Grodzisku Stradów przeczytasz więcej w poście: Grodzisko w Stradowie – wyjątkowa atrakcja Ponidzia

Busko-Zdrój

Busko-Zdrój to miasto o bogatej historii, której początki sięgają XII wieku. Dziś to największe i najbardziej znane uzdrowisko na Ponidziu, którego serce stanowi Sanatorium Marconi, zaprojektowane przez wybitnego architekta Henryka Marconiego i oddane do użytku w 1836 r. Budynek wzorowany jest na rzymskich budowlach, a w jego wnętrzach znajduje się pijalnia wód oraz sala koncertowa. To właśnie tu od pokoleń kuracjusze korzystają z dobroczynnych właściwości buskich wód.

Sanatorium otacza zabytkowy Park Zdrojowy, założony w pierwszej połowie XIX w. Jego najstarsza część to ogród angielski z malowniczymi alejkami i ponad stuletnimi drzewami. Centralnym punktem jest Aleja Marzeń, prowadząca do bramy parkowej. Na skraju parku warto zatrzymać się przy pomniku Buskiego Kolarza. Pomnik upamiętnia siedmiu wybitnych sportowców związanych z Buskiem-Zdrojem, którzy zapisali się w historii lokalnego kolarstwa, podkreślając sportowe tradycje miasta.

Tuż obok parku zaś można odpocząć na ławeczce Wojtka Bellona. Poeta i lider Wolnej Grupy Bukowina przez wiele lat mieszkał w Busku. Ławka jest w kształcie stylizowanego gryfu gitary.

Spacerując po Busku-Zdroju warto zajrzeć do drewnianego kościoła św. Leonarda przy ul. Bohaterów Warszawy. Ta modrzewiowa świątynia cmentarna wzniesiona w 1699 r. jest najstarszym budynkiem sakralnym w Busku-Zdroju. Niestety kościół mocno ucierpiał w czasie II wojny światowej. Dawną świetność przywrócono mu pod koniec XX wieku i obecnie znajduje się na Świętokrzyskim Szlaku Architektury Drewnianej. Jest to świątynia orientowana, jednonawowa, z dachem dwuspadowym pokrytym gontem. Ważnym elementem jej wnętrza jest późnobarokowy ołtarz z posągami św. Leonarda – patrona kościoła.

Sosna na szczudłach w Wełczu

Sosna na szczudłach, zwana również sosną kroczącą, jest jednym z najbardziej znanych pomników przyrody Ponidzia i bez wątpienia unikalną atrakcją regionu Buska-Zdroju. Drzewo – ponad stuletnia sosna pospolita – zachwyca swoimi imponująco odsłoniętymi korzeniami, które rozciągają się nawet do 3 m powyżej ziemi. Jest to efekt wieloletniego wydobycia piasku przez lokalnych mieszkańców, wskutek którego teren wokół sosny znacznie się obniżył, odsłaniając ogromny i nietypowy system korzeniowy. Od 2002 r. drzewo objęte jest ochroną jako pomnik przyrody.

Miejsce, w którym rośnie sosna na szczudłach, jest także miejscem pamięci narodowej – to tutaj podczas II wojny światowej hitlerowcy zamordowali ponad 200 Polaków.

Dogodny dojazd i możliwość zaparkowania auta niemal pod samą sosną sprawiają, że to unikatowe drzewo co roku przyciąga wielu turystów. Dojazd, zarówno z Buska-Zdroju, jak i z Pińczowa, jest bardzo prosty. Jadąc drogą krajową 767 (DW767) z Buska w kierunku Pińczowa, należy zjechać w prawo w miejscowości Wełecz, niecałe 200 m po minięciu stacji paliw Moya, która znajduje się po lewej stronie drogi. Jeśli zaś będziesz jechać od strony Pińczowa, to przed wspomnianą stacją musisz skręcić w lewo. Po przejechaniu prosto ok. 300 metrów znajdziesz się na bezpłatnym parkingu. Stąd do samej sosny są dwa kroki. Fajną opcją jest wycieczka rowerowa – z Buska-Zdroju dojedziesz tu w ok. 15 min.

O Sośnie na Szczudłach przeczytasz więcej w poście: Sosna na szczudłach – niezwykłe drzewo w Wełczu nieopodal Buska-Zdroju

Wiślica

Wiślica, położona nad malowniczą Nidą, to jedno z najstarszych miast w Polsce i prawdziwa perła Ponidzia pod względem historycznym, kulturowym i architektonicznym. Miasto było potężnym ośrodkiem administracyjnym Małopolski już od czasów Piastów. Obecnie najważniejszym zabytkiem Wiślicy jest bazylika mniejsza Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, często nazywana sanktuarium Madonny Łokietkowej. Kościół, ufundowany przez Kazimierza Wielkiego jako forma pokuty, zachwyca gotycką architekturą i niezwykle cenną sztuką sakralną. Najważniejszym przykładem jest figura Matki Bożej Łokietkowej. Wykonana na styku stylu romańskiego i gotyckiego pół-płaskorzeźba powstała w II połowie XIII w.

Przy bazylice znajduje się czterokondygnacyjna dzwonnica z XV w. oraz zabytkowy Dom Długosza, w którym mieści się sala wystawowa Muzeum Archeologicznego. Pod bazyliką zaś odkryto fundamenty dwóch wcześniejszych kościołów oraz słynną Płytę Orantów – zabytek sztuki wczesnoromańskiej. Obecnie teren ten udostępniono zwiedzającym jako Muzeum Archeologiczne i według nas jest to obowiązkowy punkt zwiedzania miasta. Muzeum w Wiślicy to kapitalne połączenie surowych dawnych fragmentów budowli z nowoczesnym i multimedialnym klimatem – to unikatowy podziemny szlak łączący najważniejsze wiślickie skarby.

Wiślica to również wczesnośredniowieczne grodzisko (widoczne współcześnie zarysy obwarowań pochodzą z przełomu XII/XIII w.),  Psia Górka (odbywały się tu sądy królewskie m.in. sąd Jadwigi nad Gniewoszem z Dalewic) oraz unikalny układ urbanistyczny miasta, który zachował się do dzisiejszych czasów. W krajobrazie Wiślicy dostrzec można pofałdowane pagórki, szerokie doliny i wijącą się rzekę Nidę – przyciągającą miłośników dzikiej przyrody, rowerzystów oraz spacerowiczów.

Umianowice

Umianowice to miejscowość na Ponidziu, która hołduje idei edukacji przyrodniczej oraz aktywnego wypoczynku w harmonijnym otoczeniu doliny Nidy. Najważniejszą atrakcją jest nowoczesny Ośrodek Edukacji Przyrodniczej, funkcjonujący od 2022 r., który zaprasza zarówno turystów indywidualnych, jak i grupy szkolne do odkrywania fascynującego świata przyrody. Sercem ośrodka jest unikalne „Nidarium” – gigantyczne akwarium o pojemności 25 000 l, w którym można obserwować podwodne życie rzeki Nidy i jej mieszkańców. Na terenie centrum utworzono liczne ścieżki przyrodnicze z tablicami edukacyjnymi, punkty widokowe, stację kolejki wąskotorowej, woliery dla dzikich ptaków oraz oczko wodne z żółwiami błotnymi. Umianowice są znakomitym miejscem do obserwacji ptactwa wodnego oraz poznania walorów nadnidziańskiej doliny. To idealny punkt dla wszystkich, którzy pragną poszerzyć wiedzę przyrodniczą, aktywnie wypocząć i poznać tętniącą życiem deltę Nidy.

Dodatkowo można tu skorzystać z atrakcji, jaką jest przejazd drezynami rowerowymi na trasie Umianowice – Hajdaszek – Umianowice (ok. 2,5 km w jedną stronę). Świętokrzyskie Drezyny Rowerowe oferują przejażdżki w weekendy (sobota oraz niedziela) oraz w święta. Najlepiej wcześniej zarezerwować kurs o konkretnej godzinie.

Cena (sezon 2025): 60 zł/drezyna (w jednej drezynie może podróżować max. 5 osób – 4 os. dorosłe i dziecko). Płatność – gotówka lub blik.

Umianowice znajdują się w odległości ok. 40 km od centrum Kielc, pomiędzy Jędrzejowem a Buskiem-Zdrojem. Ośrodek dysponuje dużym bezpłatnym parkingiem.

Chotel Czerwony

Chotel Czerwony to malownicza wieś położona na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego, zlokalizowana przy trasie Busko-Zdrój–Wiślica–Kraków. Miejscowość wyróżnia się przede wszystkim zabytkowym kościołem pw. św. Bartłomieja, ufundowanym w latach 1440–1450 przez Jana Długosza – historyka i kanonika krakowskiego. Świątynia usytuowana jest niezwykle malowniczo na „wyspie gipsowej”, co czyni ją jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Ponidzia.

Kościół zachwyca gotycką architekturą, kamienną płytą erekcyjną z 1450 r., krucyfiksem z XIV w. oraz barwnym wnętrzem kryjącym dzieła sztuki sakralnej. Chotel Czerwony słynie z bogatej historii – był siedzibą jednej z najstarszych parafii regionu, a także miejscem funkcjonowania szkoły gminnej i folwarku biskupiego. W miejscowości zobaczyć można także zabytkową figurę św. Jana Nepomucena oraz ciekawe przykłady architektury wiejskiej.

U podnóża wzgórza kościelnego zobaczyć można charakterystyczne dla tych okolic, kilkumetrowe wychodnie kryształów gipsu. Niektóre z nich tworzą tzw. jaskółcze ogony, które pięknie błyszczą w promieniach popołudniowego słońca…

Hotel Czerwony znajduje się w odległości ok. 13 km od Buska-Zdroju i nieco ponad 60 km od Kielc. To kolejne miejsce, które polecamy Ci na wycieczkę rowerową z Buska.

Rezerwat florystyczny Przęślin

W odległości zaledwie 300 m na wschód od kościoła w Chotlu Czerwonym znajduje się rezerwat florystyczny Przęślin. Zajmuje on niewielką powierzchnię 0,72 ha i utworzony został w 1960 r. w celu ochrony naturalnych zespołów roślinności stepowej oraz wychodni kryształów gipsów.

Teren rezerwatu to malownicze wzniesienie, gdzie na południowym zboczu i u podnóża gipsowych ścianek znajdują się murawy kserotermiczne, czyli suche łąki stepowe obfitujące w rzadkie i chronione gatunki roślin. Do najcenniejszych należy m.in. len włochaty, miłek wiosenny, zawilec wielkokwiatowy czy stulisz miotłowy. Szczególną ozdobą Przęślina są połyskujące w słońcu kryształy gipsu zwane również szklicą. Co ciekawe, tutejsze jaskółcze ogony osiągają nawet ponad 2 metry długości!

Rezerwat chroni również rzadkie gatunki owadów, w tym unikalnego w skali światowej ryjkowca Donus nidensis oraz ciekawe cykady stepowe. Przęślin to miejsce naukowych badań, dydaktyki przyrodniczej oraz destynacja dla miłośników nietypowej przyrody stepowej w Polsce.

Rezerwat Skorocice

Rezerwat przyrody Skorocice, założony w 1960 r. usytuowany jest na terenie gminy Wiślica, obejmuje obszar 7,7 ha. Znajduje się tutaj unikatowa dolina krasowa o długości 750 m i szerokości do 80 m, powstała na skutek zawalenia się fragmentów jaskiń krasowych i działalności erozyjnej potoku Skorocickiego. Dolina jest głęboko wcięta w skały gipsowe, a jej krajobraz urozmaicają ściany skalne, ambony, jaskinie, naturalne mosty skalne i zapadliska krasowe.

Na terenie rezerwatu występuje aż 26 jaskiń krasowych, w tym Jaskinia Skorocicka licząca kilkadziesiąt metrów długości. Flora rezerwatu obfituje w rzadkie zbiorowiska stepowe: step ostnicowy, step łąkowy, murawę kserotermiczną, a z reliktowych i chronionych gatunków występuje tu ostnica włosowata, miłek wiosenny, sesleria błotna, sierpik różnolistny oraz jaskier iliryjski. Dolina rezerwatu jest idealnym miejscem do pieszych wycieczek – przebiega przez nią niebieski szlak turystyczny Pińczów–Wiślica, który pozwala podziwiać najbardziej malownicze formy krasowe i bogactwo przyrody Ponidzia.

Rezerwat Skorocice znajduje się w odległości ok. 10 km na południe od Buska-Zdroju.

Zalew w Gackach

Mimo, że używa się określenia Zalew w Gackach, to tak naprawdę są to dwa zalewy – Podkowa i Pompa. Powstały one w miejscu byłych wyrobisk kopalni gipsu. Jeszcze w latach 80-tych XX w. eksploatowano z nich ogromne ilości tego minerału. Z czasem miejsce poddano rekultywacji – część z tych terenów zalesiono, część przekształcono w kąpieliska. Zalewy są również zarybiane. Dziś zbiorniki, powstałe na obszarze dawnej kopalni gipsu, są celem licznych wycieczek, oferują bowiem możliwość plażowania, wypożyczenia sprzętu wodnego oraz aktywności wędkarskiej i rekreacyjnej. Okolice Gacek zostały wzbogacone o punkty widokowe, z których podziwiać można charakterystyczny krajobraz Ponidzia, szczególnie barwne pola i łąki oraz sąsiednie wzgórza. Przez wieś prowadzi pieszy szlak turystyczny „W gipsowej krainie”, łączący Krzyżanowice Dolne z Camp & Rest Gacki z polem namiotowym oraz domkami do wynajęcia.

My szczególnie polecamy Gacki jako przyjemne miejsce na odpoczynek i chillout w trakcie wycieczki rowerowej.

Kazimierza Wielka

Kazimierza Wielka to miasto położone w sercu Ziemi Kazimierskiej, na południowym krańcu województwa świętokrzyskiego. Lokalizacja w Niecce Nidziańskiej, na szlaku łączącym Kraków i Busko-Zdrój, zapewnia mu dogodny dostęp komunikacyjny, a historyczne zaplecze czyni z niego istotny punkt na mapie regionu. Miasto wyróżnia się układem przestrzennym z centrum w rozległej kotlinie, otoczonej pięcioma wzgórzami, przeplatanymi polami oraz stawami rybnymi, których tradycja sięga XIX w. 

Obiekty zabytkowe Kazimierzy Wielkiej koncentrują się w historycznym centrum, gdzie zobaczyć można m.in. zabytkową basztę, park miejski oraz klasycystyczne budynki użyteczności publicznej.

Miasto słynie z dobrze rozwiniętej infrastruktury sportowo-rekreacyjnej: posiada m.in. krytą pływalnię „Wodny Raj” wraz z Basenami Mineralnymi. To pierwsze w Polsce baseny mineralno-siarczkowe, gdzie pod gołym niebem można się kąpać przez cały rok! Warto dodać, że baseny mineralne oferują szereg korzyści zdrowotnych, w tym redukcję stresu, poprawę jakości snu i ulgę w napięciu mięśni. Unikalna mieszanka minerałów wspiera zdrowie stawów i zwiększa ogólną witalność. Należy tylko pamiętać, by jednorazowo spędzać w basenach maksymalnie 20 minut! Można tu także skorzystać z sauny, z groty solnej, z basenów krytych, a na koniec napić się wyjątkowo pysznej kawy.

Okolica Kazimierzy Wielkiej to idealna strefa dla rowerzystów – przez gminę przebiega trasa EuroVelo 11 oraz wiele ścieżek rowerowych i pieszych.

Dworek pod Lipą i spływ kajakowy

Niekwestionowaną królową Ponidzia jest rzeka Nida, która powstaje z połączenia Białej i Czarnej Nidy. Sama zaś jest lewym dopływem górnej Wisły, o długości 151 km. Nida toczy swe wody leniwie, dlatego to idealna rzeka na spływ kajakowy w rytmie slow. My korzystaliśmy z kajaków dostępnych w Dworku pod Lipą w Nowych Kotlicach. Znajduje się tutaj agropark – miejsce z duszą i bogatą historią. Jego centralny punkt stanowi zabytkowy, XVIII-wieczny murowany dwór, przebudowany w 1911 r., w którego wnętrzu urządzono przytulne pokoje gościnne. Jest tu też sala konferencyjno-balowa z oranżerią oraz przestronna jadalnia.

A na terenie agroparku, oprócz obłędnie kwitnących bzów, znajduje się piękny ogród oraz plac zabaw dla dzieci, miejsce na ognisko, pawilon z miejscem do tańca, wypożyczalnia rowerów, desek SUP oraz oczywiście kajaków, pole kempingowe i… urocze stadko Alpak.

W Agroparku – Dworek pod Lipą możesz się zatrzymać na noc, możesz też po prostu wynająć kajak. By to zrobić, skorzystaj z oferty wchodząc na stronę Ponidzie Kajakiem

Winnica Złota Wieś

Winnica Złota Wieś to nowoczesna, rodzinna winnica położona w miejscowości Złota, na południowym stoku o wysokości ok. 300 m n.p.m. Specyficzny mikroklimat Ponidzia oraz bardzo żyzne gleby zapewniają doskonałe warunki do uprawy winorośli, a lokalne warunki klimatyczne nadają winom niepowtarzalny smak i aromat. Uprawia się tu siedem szczepów winorośli: Muscaris, Riesling, Hibernal, Cabernet Cortis, Solaris, Seyval Blanc i Leon Millot. Od 2020 r. powstają tu zarówno wina białe, jak i czerwone, dostępne lokalnie podczas degustacji i wydarzeń tematycznych. Złota Wieś nie tylko produkuje wysokiej jakości wina tradycyjne, ale także rozwija lokalną enoturystykę, organizując spotkania, imprezy plenerowe oraz oprowadzanie po winnicy. W czasie takiej degustacji można również skosztować kozich serów i innych regionalnych produktów (nam właśnie tutaj wyjątkowo przypadła go gustu śliwka szydłowiecka w oliwie z ziołami). Winnica Złota Wieś to miejsce z dobrą energią!

Jeśli chcesz umówić się na degustację, zajrzyj na stronę Winnicy Złota Wieś.

Pińczów

Pińczów to niewielkie miasto powiatowe uznawane za serce Ponidzia, położone malowniczo nad rzeką Nidą, w otoczeniu rozległych łąk oraz łagodnych wzgórz Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. Miasto szczyci się bogatą historią oraz wieloma wartościowymi zabytkami architektury, do których należą zespoły klasztorne paulinów i reformatów, renesansowa kaplica św. Anny na wzgórzu (dzieło włoskiego architekta Santi Gucciego), dawna drukarnia ariańska, pałac margrabiów Wielopolskich oraz jedna z najstarszych i najlepiej zachowanych w Polsce synagog.

W centrum miasta warto zobaczyć unikalny rynek, w pobliżu którego mieści się Muzeum Regionalne prezentujące zbiory związane z historią miasta oraz biografią Adolfa Dygasińskiego, wybitnego pisarza i miłośnika Ponidzia. Przy muzeum dostępny jest Dom Ariański i synagoga. Dużym zainteresowaniem cieszy się także park pałacowy z basztą ogrodową. Pińczów słynie z przyjaznej atmosfery, wspaniałych widoków z Góry Zamkowej, skąd podziwiać można panoramę miasta i doliny Nidy.

Przydrożne kapliczki i figury

Przydrożne kapliczki, krzyże i figury z wizerunkami świętych można spotkać w wielu miejscach Polski. Te z Ponidzia wpisały się na stałe w krajobraz regionu stanowiąc charakterystyczny element jego krajobrazu. Większość tych obiektów wykonana została z lokalnego wapienia pińczowskiego, popularnego w regionie jako materiał budowlany i rzeźbiarski. Najstarsze figury datuje się na drugą połowę XVII w., a szczególnie cenna grupa kapliczek i figur z XVIII w. znajduje się przy drodze do kościoła w Młodzawach Małych.

Figury pełnią one nie tylko funkcję sakralną, ale także historyczną – były stawiane jako wyraz wdzięczności za ocalenie od chorób, klęsk żywiołowych oraz dla zapewnienia opieki w niełatwych czasach. Świątki często stanowiły drogowskazy dla podróżnych oraz pamiątki ważnych wydarzeń lokalnych. Artystycznie wyróżniają się barokowymi formami, wzorowanymi nierzadko na dziełach uczniów Santi Gucciego, twórcy pińczowskiej kaplicy św. Anny. Ich liczba w okolicach Ponidzia jest ogromna – według szacunków może być ich nawet ponad tysiąc. Kapliczki i figury przetrwały do dziś, świadcząc o głębokiej religijności, tradycji i niezwykłej historii okolic Pińczowa i Młodzaw Małych.

Młodzawy Małe – kościół pw. Ducha Świętego i Matki Boskiej Bolesnej

Kościół parafialny w Młodzawach Małych to późnobarokowa świątynia wzniesiona w latach 1716–1720, ufundowana przez Michała Kępskiego, podczaszego bracławskiego. Fasada świątyni wzorowana była na słynnej bazylice Santa Casa w Loreto – jej bogato zdobione partie i figuralne dekoracje widoczne są zarówno na parterowej części, jak i piętrze zwieńczonym harmonijnie spływającymi ślimacznicami. Na cokołach umieszczono rzeźby Chrystusa oraz świętych Jana Kantego, Jana Nepomucena i Floriana.

Wnętrze kościoła jest trójnawowe z transeptem, sklepienie kolebkowe zdobią barokowe polichromie. W ołtarzu głównym umieszczono obraz Matki Boskiej Młodzawskiej z I poł. XVII w., uznany przez wiernych za cudowny i otoczony kultem przez pielgrzymów. Pod prezbiterium znajdują się krypty grobowe rodu Wielopolskich – w tym nagrobek Aleksandra Wielopolskiego z czarnego marmuru. W świątyni zobaczyć można także inne dzieła sakralne i sarkofag przeniesiony z klasztoru kamedułów w Kamedułach. Obok kościoła znajduje się późnobarokowa dzwonnica, a wszystko otacza mur z kapliczkami drogi krzyżowej.

Kościół w Młodzawach Małych znajduje się w odległości ok. 23 km od Buska-Zdroju.

Ogród na Rozstajach

Będąc w tych okolicach, warto zajrzeć do Ogrodu na Rozstajach w Młodzawach Małych. Jest to funkcjonujący od 1996 r. prywatny ogród botaniczny, położony na północnym stoku lessowej skarpy w południowo-zachodniej części wsi. Ogród zajmuje powierzchnię ponad 1 ha, na której zgromadzono kilkaset gatunków i odmian roślin ozdobnych – od bylin przez krzewy i drzewa po rzadkie okazy botaniczne. Oprócz walorów przyrodniczych Ogród na Rozstajach wyróżnia się harmonijną kompozycją przestrzeni, efektownie wykorzystując naturalne ukształtowanie terenu, stary drzewostan oraz elementy małej architektury. Wytyczona trasa pozwala na zwiedzanie zakątków inspirujących do tworzenia przydomowych ogrodów; na terenie ogrodu działają punkty widokowe skąd rozpościera się panorama Ponidzia. W ogrodzie odbywają się warsztaty ogrodnicze i wystawy kwiatów, jest również miejsce na odpoczynek i relaks na łonie natury.

Bilety wstępu (2025) – 20,00 PLN/os. dorosła, dzieci (do lat 12) – 15 PLN; Dzieci (do lat 3) – wstęp wolny, Emeryci – 18 PLN.

Planujesz podróż?

• Jeśli wybierasz się do Kielc, przeczytaj nasz post – przewodnik Kielce na weekend | Co warto zobaczyć w stolicy Gór Świętokrzyskich w 2 dni.
• Jeżeli interesuje Cię geologia i pozostałe rezerwaty na terenie Kielc, zajrzyj do wpisów: Rezerwaty przyrody w Kielcach: Kadzielnia, Ślichowice, Wietrznia oraz Centrum Geoedukacji.
• Jeśli zaś szukasz informacji o atrakcjach woj. świętokrzyskiego, znajdziesz je tutaj: Świętokrzyskie natomiast pozostałe wpisy z naszych wycieczek i podróży po Polsce tutaj: Polska.
• Jeśli podobają Ci się nasze posty, zapraszamy do polubienia strony Aktywnych w podróży na Facebooku oraz do śledzenia naszego profilu na Instagramie.
• Będzie nam również miło, jeśli udostępnisz ten post swoim znajomym. Możesz również zostawić komentarz pod wpisem.

 

Jeśli spodobał Ci się post, możesz nas wesprzeć stawiając nam wirtualną kawę. Tym sposobem wspierasz naszą twórczość.

Dodatkowo, stawiając nam kawę, masz teraz możliwość odebrania za darmo 45 dni dostępu do bogatej biblioteki audiobooków BookBeat!

 

Zobacz i przeczytaj również: